Đánh cờ không có đồng hồ, bạn có thể suy nghĩ bao lâu tuỳ thích. Khi có đồng hồ, dù là ván năm phút online hay ván dài trong giải, thời gian trở thành một nguồn lực phải chia, giống như quân cờ. Người chơi hay thua vì hết giờ ở thế thắng thường không kém cờ, mà kém chia thời gian.
Kỹ năng này dùng chung cho cả cờ vua và cờ tướng. Bài này đi qua cách hiểu các thể thức thời gian, cách chia giờ và cách xử lý lúc gấp.
Hiểu nhịp giờ: phút cộng giây
Nhịp giờ hay được viết dạng "5 + 3": mỗi bên có năm phút cho cả ván, và sau mỗi nước đi được cộng thêm ba giây. Phần cộng thêm này rất quan trọng:
- Không có cộng thêm (ví dụ "3 + 0"): thời gian chỉ giảm, cuối ván rất dễ hết giờ dù còn nhiều việc.
- Có cộng thêm: dù thời gian còn ít, mỗi nước bạn vẫn có vài giây. Nếu đi nhanh hơn số giây cộng thêm, đồng hồ thậm chí tăng lên.
Khi chơi online hoặc online cờ tướng trên trang, bạn chọn nhịp giờ trước khi tìm đối thủ. Người mới nên bắt đầu với nhịp có cộng thêm và thời gian dài như "10 + 5" hoặc "15 + 10".
Chia thời gian theo giai đoạn
Một cách chia đơn giản, dùng được cho cả hai môn:
- Khai cuộc: nhanh. Những nước ra quân quen thuộc không cần nghĩ lâu. Dành khoảng một phần năm thời gian.
- Trung cuộc: tiêu nhiều nhất. Đây là lúc có đòn, có kế hoạch. Dành khoảng một nửa.
- Tàn cuộc: giữ lại phần còn lại. Tàn cuộc cần chính xác; thiếu giờ ở đây là nguyên nhân phổ biến của những ván thắng thành hoà hoặc thua.
Đây không phải công thức cứng. Nhưng nếu đến nước thứ hai mươi mà bạn đã tiêu gần hết giờ, đó là dấu hiệu đã nghĩ quá lâu ở khai cuộc.
Nghĩ lâu ở đâu
Nên dành thời gian cho những nước không thể rút lại:
- Đổi quân lớn.
- Thí quân.
- Mở cung (cờ tướng) hoặc đẩy Tốt trước Vua (cờ vua).
- Quyết định bước vào tàn cuộc.
Không nên tiêu nhiều thời gian cho:
- Nước bắt buộc, như chỉ có một cách thoát chiếu.
- Nước ăn lại quân rõ ràng.
- Thế cờ yên, không ai đe doạ ai.
Nghĩ trong thời gian của đối phương
Khi đối phương đang nghĩ, đồng hồ của họ chạy, không phải của bạn. Người chơi có kinh nghiệm dùng khoảng thời gian này để:
- Đánh giá thế cờ tổng quát.
- Đoán nước đối phương có thể đi và chuẩn bị nước đáp.
- Nghĩ về kế hoạch dài.
Khi đối phương đi đúng nước bạn đã chuẩn bị, bạn đi rất nhanh và tiết kiệm được thời gian của mình. Chỉ cần nhớ kiểm tra lại một lần trước khi đi, vì đôi khi đối phương đi một nước trông giống nhưng khác.
Khi gấp giờ
Gấp giờ là lúc sai lầm nhiều nhất ở cả hai môn. Vài nguyên tắc:
- Đơn giản hoá. Đổi quân khi có thể, tránh những biến phức tạp.
- Ưu tiên an toàn. Kiểm nhanh: nước này có để hở quân không, có để Vua/Tướng bị chiếu hết không.
- Đi đều tay. Với nhịp có cộng thêm, đi nhanh hơn số giây cộng để đồng hồ không giảm.
- Không hoảng. Đối phương cũng có thể đang gấp giờ.
Riêng cờ vua: khi gấp giờ ở tàn cuộc, cẩn thận pat. Riêng cờ tướng: đừng dùng chiếu liên tục để câu giờ, vì chiếu dai bị cấm trong luật thi đấu.
Những lỗi hay gặp
Nghĩ quá lâu ở khai cuộc. Tiêu nhiều phút cho nước thứ ba, rồi thiếu giờ ở trung cuộc.
Nghĩ lâu ở nước bắt buộc. Chỉ có một nước mà vẫn nghĩ.
Đi quá nhanh ở nước quyết định. Ngược lại, nước đổi Hậu hay mở cung lại đi trong vài giây.
Không nhìn đồng hồ. Quên kiểm tra thời gian cho tới khi còn vài giây.
Tiếc thời gian đã nghĩ. Đã nghĩ lâu một biến rồi, dù thấy không tốt vẫn đi vì "tiếc công".
Luyện quản lý thời gian
- Chơi một loạt ván cùng nhịp giờ, sau mỗi ván ghi lại: còn bao nhiêu thời gian ở nước thứ hai mươi?
- Chơi với máy trên bàn cờ vua có đồng hồ để tập đi đều tay.
- Khi xem lại ván, đánh dấu những nước bạn nghĩ lâu nhất. Chúng có xứng đáng không?
Thời gian trong cờ tướng và cờ vua: điểm khác nhỏ nhưng quan trọng
Trong cờ vua, khi gấp giờ ở tàn cuộc, một cách giữ hoà quen thuộc là lặp nước hoặc chiếu mãi. Trong cờ tướng, chiếu dai bị cấm nên bên gấp giờ không thể dùng cách đó; phải tìm nước phòng thủ thật. Ngược lại, trong cờ vua có bẫy pat, khiến bên đang thắng mà gấp giờ dễ đi nhầm thành hoà.
Hệ quả thực tế: người chơi cờ tướng nên giữ thời gian dự phòng nhiều hơn cho tàn cuộc phòng thủ, còn người chơi cờ vua nên giữ vài giây để kiểm tra pat trước mỗi nước ở tàn cuộc Vua và Tốt.
Một thói quen nhỏ: nhìn đồng hồ sau mỗi năm nước
Người mới hay quên đồng hồ cho tới khi nó còn rất ít. Một thói quen đơn giản giúp tránh điều này: cứ sau khoảng năm nước lại liếc đồng hồ một lần, so với số nước đã đi. Nếu thấy mình tiêu nhiều hơn dự kiến, chủ động đi nhanh hơn ở những nước dễ.
Thói quen này tốn một giây mà cứu được rất nhiều ván, ở cả hai môn.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp giờ nào hợp với người mới?
Nhịp dài có cộng thêm, như "10 + 5" hoặc "15 + 10". Nhịp quá nhanh khiến người mới đi bừa.
Cờ chớp có giúp lên tay không?
Cờ chớp giúp phản xạ nhanh, nhưng người mới chơi quá nhiều cờ chớp dễ hình thành thói quen đi không suy nghĩ. Nên kết hợp với ván chậm.
Hết giờ thì luôn thua sao?
Hết giờ thường là thua. Trong cờ vua, nếu đối phương không còn đủ quân để chiếu hết theo bất kỳ cách nào thì ván được xử hoà. Luật chi tiết tuỳ giải và tuỳ trang.
Có nên đi nước "câu giờ" không?
Trong cờ vua, lặp nước để giữ hoà là hợp lệ. Trong cờ tướng, chiếu dai hoặc đuổi dai để lặp thế bị cấm.
Quản lý thời gian ở hai môn có khác nhau không?
Nguyên tắc chung giống nhau. Khác nhau ở luật lặp nước và những bẫy riêng như pat trong cờ vua.
Có nên đặt mục tiêu thời gian cho từng nước không?
Không cần chính xác từng nước. Chia theo giai đoạn và kiểm tra đồng hồ định kỳ là đủ với người chơi phong trào.
