Ở Việt Nam, hai môn cờ phổ biến nhất là cờ tướng và cờ vua. Cờ tướng gắn với vỉa hè, quán nước, ông bà; cờ vua gắn với trường học, câu lạc bộ, các giải thi đấu học sinh. Nhiều cha mẹ và người lớn muốn học cờ đều hỏi: nên bắt đầu với môn nào?
Không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người. Bài này so sánh hai môn ở những khía cạnh quan trọng khi bắt đầu, và đưa ra gợi ý cụ thể cho trẻ em và người lớn. Để hiểu kỹ năng nào dùng chung giữa hai môn, đọc tư duy chung.
So sánh nhanh
| Cờ tướng | Cờ vua | |
|---|---|---|
| Độ khó luật ban đầu | Vài luật đặc biệt: cản chân Mã, cản mắt Tượng, Pháo cần ngòi, Tướng đối mặt | Vài luật đặc biệt: nhập thành, bắt tốt qua đường, phong cấp |
| Người chơi quanh bạn (ở Việt Nam) | Rất phổ biến trong đời sống hằng ngày | Phổ biến ở trường học, câu lạc bộ |
| Giải học sinh | Có | Rất phổ biến |
| Tài liệu tiếng Việt | Nhiều | Nhiều |
| Chơi online với người khắp thế giới | Có, cộng đồng lớn ở châu Á | Có, cộng đồng toàn cầu |
Cả hai đều có độ sâu gần như vô tận. Không có môn nào "dễ hơn" hay "khó hơn" về lâu dài.
Nên chọn dựa trên điều gì
1. Ai ở quanh bạn chơi môn nào?
Đây thường là yếu tố quan trọng nhất. Học một môn mà có người chơi cùng giúp bạn tiến bộ nhanh và giữ hứng thú lâu hơn.
- Nếu ông bà, cha mẹ, hàng xóm chơi cờ tướng, bắt đầu với cờ tướng sẽ dễ có đối thủ và người chỉ dạy.
- Nếu trường học của con có câu lạc bộ cờ vua, bắt đầu với cờ vua giúp con có bạn học cùng.
2. Mục tiêu của bạn là gì?
- Giải trí, gắn kết gia đình: môn nào cả nhà cùng chơi được.
- Thi đấu học sinh: cờ vua có nhiều giải học sinh hơn ở nhiều nơi, nhưng cờ tướng cũng có hệ thống giải riêng.
- Rèn tư duy: cả hai đều tốt như nhau.
3. Bạn thích kiểu trò chơi nào?
- Cờ tướng: bàn cờ rộng hơn, có sông và cung, Pháo độc đáo, tàn cuộc có luật hết nước là thua.
- Cờ vua: Hậu rất mạnh, có nhập thành và phong cấp, tàn cuộc có pat là hoà.
Chơi thử vài ván mỗi môn, xem bạn thích cái nào hơn.
Gợi ý cho trẻ em
- Nếu trẻ còn nhỏ (mẫu giáo, đầu tiểu học): chọn môn mà cha mẹ hoặc người trong nhà có thể chơi cùng. Sự đồng hành quan trọng hơn môn cờ.
- Nếu trường có câu lạc bộ: theo môn của câu lạc bộ để con có bạn.
- Không ép trẻ học cả hai cùng lúc khi mới bắt đầu; dễ nhầm luật.
- Khi trẻ đã vững một môn, có thể thử môn kia cho vui.
Gợi ý cho người lớn
- Muốn chơi với người quen, đồng nghiệp: chọn môn phổ biến trong nhóm của bạn.
- Muốn chơi online nhiều: cả hai đều có cộng đồng lớn.
- Đã biết một môn: học môn thứ hai sẽ nhanh hơn nhiều nhờ kỹ năng chung.
Có thể học cả hai không?
Được, và nhiều người chơi cả hai. Nhưng khi mới học môn thứ hai, cần chú ý:
- Tách buổi luyện hai môn.
- Nhắc mình về luật trước mỗi ván, nhất là luật hết nước (pat là hoà trong cờ vua, là thua trong cờ tướng), cách đi của Mã và Tượng.
- Xem chuyển từ cờ vua sang cờ tướng và chuyển từ cờ tướng sang cờ vua.
Những hiểu lầm hay gặp
"Cờ tướng là trò của người già." Cờ tướng có rất nhiều người chơi trẻ, cả ngoài đời lẫn online.
"Cờ vua sang hơn cờ tướng." Cả hai đều là môn trí tuệ lâu đời, có giá trị như nhau.
"Phải chọn một và bỏ môn kia." Không cần. Nhiều người chơi cả hai.
"Học cờ vua trước sẽ chơi cờ tướng giỏi hơn" (hoặc ngược lại). Kỹ năng chung giúp học nhanh hơn, nhưng mỗi môn vẫn cần luyện riêng.
Một cách thử nhanh
Nếu vẫn chưa quyết định được, hãy thử cách này trong hai tuần:
- Tuần đầu: học luật cờ tướng và chơi vài ván với người thân hoặc bạn bè.
- Tuần thứ hai: học luật cờ vua và chơi vài ván.
- Cuối tuần thứ hai: tự hỏi môn nào mình mong chơi tiếp hơn, môn nào có nhiều người chơi cùng hơn.
Câu trả lời thường khá rõ sau hai tuần. Và dù chọn môn nào, bạn vẫn có thể quay lại môn kia sau này.
Với người lớn tuổi
Nhiều người lớn tuổi đã chơi cờ tướng cả đời và muốn thử cờ vua để chơi với cháu. Kinh nghiệm cờ tướng giúp họ học cờ vua nhanh hơn nhiều: khả năng tính toán, nhận ra đòn, kiên nhẫn đều dùng được. Chỉ cần chú ý những luật khác biệt, nhất là pat trong cờ vua là hoà.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em nên học cờ tướng hay cờ vua trước?
Chọn môn mà người trong nhà có thể chơi cùng, hoặc môn mà trường có câu lạc bộ. Sự đồng hành quan trọng hơn môn cờ.
Môn nào dễ học hơn?
Mỗi môn có vài luật đặc biệt riêng. Về lâu dài, cả hai đều sâu như nhau.
Có nên học cả hai cùng lúc không?
Với người mới, nên học vững một môn trước, rồi mới thử môn kia.
Học một môn có giúp học môn kia nhanh hơn không?
Có. Tính toán, nhận ra đòn chiến thuật và tâm lý thi đấu dùng được cho cả hai.
Môn nào có nhiều giải thi đấu hơn?
Tuỳ nơi. Cờ vua có nhiều giải học sinh ở nhiều trường; cờ tướng có hệ thống giải riêng từ phong trào tới chuyên nghiệp.
Học cờ tướng có giúp trẻ học cờ vua ở trường tốt hơn không?
Có giúp phần tư duy chung như tính toán và nhận ra đòn. Nhưng trẻ vẫn cần học luật riêng của cờ vua, và cần được nhắc về những điểm khác biệt để không nhầm lẫn. Khi trẻ chơi cả hai, cha mẹ có thể giúp bằng cách hỏi trước mỗi ván: "Ván này là cờ gì nhỉ?"
