Người chơi cờ vua có một cứu cánh quen thuộc khi đang thua: chiếu mãi. Nếu bạn có thể chiếu Vua đối phương liên tục mà đối phương không thoát được, thế cờ sẽ lặp lại và ván được xử hoà. Đây là một kỹ thuật hợp lệ, thậm chí được coi là đẹp khi tìm ra đúng lúc.
Sang cờ tướng, kỹ thuật này không dùng được. Chiếu liên tục để lặp thế, người Việt gọi là chiếu dai, bị luật cấm. Người chơi cờ vua không biết điều này sẽ có những ván thua rất khó hiểu.
Luật cơ bản: bên chiếu dai phải đổi nước
Nguyên tắc chung của luật cờ tướng thi đấu:
- Chiếu dai bị cấm. Nếu một bên chiếu liên tục làm thế cờ lặp lại, bên đó phải đổi nước khác. Không đổi thì bị xử thua.
- Đuổi dai bị cấm. Liên tục đuổi bắt một quân của đối phương (quân đó không được bảo vệ, không phải Tốt chưa qua sông) để lặp thế cũng bị coi là vi phạm và bên đuổi phải đổi nước.
- Lặp thế mà không bên nào vi phạm (ví dụ cả hai bên chỉ đi qua đi lại những nước không chiếu, không đuổi) thì có thể xử hoà.
- Cả hai bên cùng vi phạm thường cũng xử hoà.
Đây là khác biệt rất lớn so với cờ vua: trong cờ vua, lặp ba lần một thế cờ là hoà, bất kể ai chiếu ai.
Vì sao cờ tướng cấm chiếu dai
Cách giải thích đơn giản: Tướng cờ tướng bị nhốt trong cung chín điểm, có rất ít chỗ chạy. Nếu cho phép chiếu mãi, bên yếu hơn chỉ cần một Xe hoặc một Pháo là có thể chiếu qua chiếu lại gần như vô hạn, và rất nhiều ván thắng sẽ thành hoà. Luật cấm chiếu dai giữ cho ván cờ có kết quả, và buộc bên đang thua phải tìm cách chống đỡ thật sự thay vì kéo dài.
Trong cờ vua, Vua đi khắp bàn nên chiếu mãi khó thực hiện hơn nhiều, và nó thường là dấu hiệu thế cờ thật sự cân bằng về thế tấn công.
Chiếu có được không, lặp mới là vấn đề
Luật không cấm chiếu. Bạn chiếu bao nhiêu lần cũng được. Điều bị cấm là dùng chiếu để lặp lại cùng một thế cờ. Nếu các nước chiếu của bạn dẫn tới thế cờ mới, tiến triển tấn công, thì hoàn toàn hợp lệ.
Với người chơi cờ vua, cách nghĩ đúng là: trong cờ tướng, chuỗi chiếu phải dẫn tới đâu đó. Chiếu để câu giờ hoặc để hoà không phải là chiến thuật hợp lệ.
Luật chi tiết khác nhau giữa các bộ luật
Phần trên là tinh thần chung. Luật cụ thể về lặp nước trong thi đấu cờ tướng khá dài và phức tạp: phân biệt chiếu dai, đuổi dai, doạ dai, trường hợp một bên chiếu còn bên kia đuổi, trường hợp quân được bảo vệ hay không. Các bộ luật thi đấu ở những nơi khác nhau có những điểm xử lý không hoàn toàn giống nhau. Khi đi giải, luôn đọc luật của chính giải đó và hỏi trọng tài khi không chắc.
Trong ván chơi ở nhà hay ở quán, người chơi thường chỉ áp dụng quy ước đơn giản: ai chiếu dai thì phải đổi nước.
Trên trang này thì sao
Khi chơi cờ tướng trên bàn cờ tướng của trang hoặc chơi online, máy dùng cách xử lý đơn giản: một thế cờ lặp lại ba lần thì xử hoà, chưa phân biệt ai chiếu dai hay đuổi dai. Đây là cách đơn giản hoá so với luật thi đấu. Vì vậy, đừng coi kết quả hoà do lặp trên trang là cách luật thi đấu sẽ xử, và đừng mang thói quen chiếu mãi để cứu hoà vào ván cờ thật.
Những tình huống người chơi cờ vua hay gặp
Đang thua, tìm chiếu mãi để hoà
Phản xạ cờ vua. Trong cờ tướng, bạn sẽ bị buộc đổi nước, và khi đổi, thường là thua nhanh hơn. Nên dùng thời gian đó tìm cách phòng thủ thật.
Đối phương chiếu dai, không biết mình được quyền gì
Nếu đối phương chiếu liên tục cùng một kiểu làm thế lặp lại, bạn có quyền yêu cầu họ đổi nước, hoặc báo trọng tài trong giải. Bạn không cần tự đổi nước chạy Tướng khác đi.
Đuổi một quân qua lại
Người chơi cờ vua quen coi "đuổi Hậu qua lại" là chiến thuật hợp lệ để giữ hoà. Trong cờ tướng, đuổi dai một quân không được bảo vệ cũng bị cấm.
Lặp nước vô thức
Cả hai bên đi qua đi lại vì không biết đi gì. Trong cờ vua, sau ba lần là hoà. Trong cờ tướng, nếu không ai chiếu, không ai đuổi, thường cũng xử hoà, nhưng tốt hơn là tìm kế hoạch.
Hệ quả với cách chơi
Luật cấm chiếu dai khiến cờ tướng có vài đặc điểm người chơi cờ vua nên biết:
- Bên tấn công mạnh hơn trong tàn cuộc, vì bên phòng thủ không thể dùng chiếu mãi để thoát.
- Tính toán phòng thủ phải thật, không có "phao cứu sinh" cuối cùng.
- Một số thế cờ vua hoà thì trong cờ tướng lại thắng, vì luật buộc bên chiếu dai đổi nước.
Một cách nhớ đơn giản
Nếu chỉ nhớ một câu cho cờ tướng: "Chiếu thì được, chiếu lặp thì không." Và cho cờ vua: "Lặp ba lần là hoà, ai chiếu cũng vậy." Hai câu này đủ để tránh phần lớn tình huống khó xử khi chuyển môn.
Câu hỏi thường gặp
Chiếu liên tục trong cờ tướng có bị thua ngay không?
Không bị thua ngay. Bên chiếu dai được yêu cầu đổi nước. Chỉ khi cố tình không đổi thì mới bị xử thua theo luật thi đấu.
Lặp thế ba lần trong cờ tướng có hoà không?
Tuỳ ai gây ra lặp. Nếu do chiếu dai hoặc đuổi dai, bên vi phạm phải đổi nước. Nếu không ai vi phạm, thường xử hoà.
Máy trên trang xử lặp nước thế nào?
Máy xử hoà khi một thế cờ lặp lại ba lần, đơn giản hơn luật thi đấu.
Chiếu mãi trong cờ vua có phải là gian lận không?
Không. Trong cờ vua, chiếu mãi dẫn tới lặp thế là cách hoà hoàn toàn hợp lệ.
Có cần thuộc hết luật lặp nước khi đi giải cờ tướng không?
Không cần thuộc hết, nhưng cần nắm tinh thần chung và đọc luật của giải. Trọng tài sẽ xử các trường hợp phức tạp.
Đuổi dai một Tốt chưa qua sông có bị cấm không?
Luật thi đấu thường có xử lý riêng cho Tốt và cho quân được bảo vệ. Khi đi giải, đọc luật của giải để biết chính xác.
