Người chơi cờ vua thường đã thuộc vài nguyên tắc khai cuộc: ra quân nhẹ nhanh, giành trung tâm, nhập thành sớm, đừng đi một quân hai lần. Khi sang cờ tướng, câu hỏi đầu tiên thường là: có nên học thuộc các thế khai cuộc cờ tướng không?
Câu trả lời ngắn: chưa cần. Nếu hiểu vì sao người chơi cờ tướng ra quân theo những cách phổ biến, bạn sẽ chơi được vài chục ván đầu mà không bị thua ngay ở khai cuộc. Bài này đi qua những ý tưởng đó, dùng cách nghĩ quen thuộc của người chơi cờ vua.
Nguyên tắc nào mang sang được
| Nguyên tắc cờ vua | Trong cờ tướng |
|---|---|
| Ra quân nhanh | Vẫn đúng, nhưng quân "nhẹ" cần ra là Mã và Pháo, và Xe ra sớm hơn nhiều |
| Giành trung tâm | Vẫn đúng, cột giữa là cột quan trọng nhất |
| Nhập thành | Không có. Tướng đã ở trong cung, có Sĩ Tượng giữ |
| Đừng đi một quân hai lần | Nhìn chung vẫn đúng |
| Đừng ra Hậu sớm | Không có Hậu. Nhưng Xe ra sớm thì lại là điều bình thường |
Khác biệt lớn nhất: trong cờ vua, Xe thường ra muộn, sau khi nhập thành. Trong cờ tướng, Xe ở góc có đường ra ngay từ đầu, và người chơi cờ tướng coi việc ra Xe sớm là một trong những mục tiêu chính của khai cuộc.
Pháo đầu: nước mở đầu phổ biến nhất
Nước đi được dùng nhiều nhất của bên Đỏ là đưa một Pháo về cột giữa. Người Việt ghi là P2-5.
Ý tưởng: Pháo đứng giữa, lấy Tốt đầu của mình làm ngòi, nhắm vào Tốt đầu của Đen. Nếu Đen không bảo vệ Tốt đầu, Pháo sẽ ăn nó và áp sát cung, sẵn sàng chiếu ngay khi có một quân chen vào làm ngòi. Người chơi cờ vua có thể liên tưởng tới việc Trắng nhắm vào f7 từ sớm: một áp lực nhỏ nhưng buộc đối phương phải phản ứng.
Bình phong Mã: cách đáp phổ biến
Cách đáp tự nhiên nhất của Đen là ra Mã bảo vệ Tốt đầu, rồi ra nốt Mã kia. Hai Mã đứng hai bên cột giữa, cùng bảo vệ Tốt đầu, trông như một tấm bình phong nên gọi là bình phong Mã.
Với người chơi cờ vua, đây chính là nguyên tắc "ra quân nhẹ để bảo vệ trung tâm". Nó cũng đi đúng thứ tự tự nhiên: Mã ra trước, vì Mã cần đường và dễ bị chặn nếu để muộn.
Thuận Pháo và Nghịch Pháo
Cách đáp thứ hai là Đen cũng đưa Pháo về cột giữa, chấp nhận hai Pháo nhắm vào nhau. Có hai kiểu:
- Thuận Pháo: Đen đưa Pháo từ cùng phía với Đỏ (tính theo tay phải của mỗi bên), hai bên đối xứng qua tâm bàn.
- Nghịch Pháo: Đen đưa Pháo từ phía ngược lại.
Những thế này sắc bén hơn bình phong Mã, vì cả hai bên cùng tấn công cột giữa. Người mới chuyển sang nên chơi bình phong Mã trước, rồi mới thử Thuận Pháo khi đã quen tính toán quanh cột giữa.
Thứ tự ra quân gợi ý cho ván đầu
Khi cầm Đỏ:
- Pháo đầu.
- Ra Mã bảo vệ Tốt đầu của mình.
- Ra Xe cùng phía với Mã vừa ra: bình Xe sang điểm Mã vừa rời, rồi tiến lên theo cột đó.
- Ra Mã và Xe còn lại.
Khi cầm Đen và đối phương đi Pháo đầu:
- Ra Mã bảo vệ Tốt đầu.
- Ra Mã kia, tạo bình phong.
- Ra Xe sớm.
Đây không phải là thế khai cuộc "đúng nhất", mà là một khung an toàn để không thua ngay trong mười nước đầu.
Những lỗi người chơi cờ vua hay mắc trong khai cuộc cờ tướng
Để Xe ở góc quá lâu. Thói quen cờ vua. Trong cờ tướng, Xe không ra sớm là mất một quân mạnh nhất trong nhiều nước.
Đẩy nhiều Tốt. Trong cờ vua, đẩy Tốt trung tâm là nước khai cuộc. Trong cờ tướng, Tốt ít và đi chậm, ra quân quan trọng hơn đẩy Tốt.
Bỏ quên Tốt đầu. Không bảo vệ Tốt đầu khi đối phương có Pháo đầu, mất Tốt và bị chiếu sớm.
Cho Mã ra chỗ dễ bị cản chân. Mã cờ tướng cần chân thoáng. Mã đứng sát quân nhà sẽ mất nhiều nước.
Đi Sĩ Tượng không cần thiết. Người chơi cờ vua đôi khi "dọn đường" bằng cách đi Sĩ Tượng như đi Tốt. Sĩ Tượng chỉ nên đi khi có lý do, vì chúng là lá chắn của Tướng.
Học thêm thế nào
- Chơi với máy trên bàn cờ tướng ở mức dễ, cầm Đỏ và mở đầu bằng Pháo đầu mười ván liên tiếp.
- Đổi sang cầm Đen, đáp bằng bình phong Mã mười ván.
- Xem lại danh sách nước sau mỗi ván: Xe của mình ra ở nước thứ mấy?
- Đọc Pháo cho người chơi cờ vua để hiểu sâu hơn vì sao Pháo đầu mạnh.
So sánh nhịp khai cuộc giữa hai môn
Người chơi cờ vua quen với một khai cuộc kéo dài khoảng mười tới mười lăm nước: ra quân nhẹ, nhập thành, kết nối hai Xe. Trong cờ tướng, nhịp này thường ngắn hơn: sau vài nước, Xe đã ra, hai bên đã có tiếp xúc quanh cột giữa hoặc hai cánh. Nói cách khác, cờ tướng vào trung cuộc sớm hơn. Điều này khiến việc ra Xe chậm càng bị phạt nặng.
Câu hỏi thường gặp
Có cần học thuộc khai cuộc cờ tướng không?
Ở vài chục ván đầu thì chưa. Hiểu ý tưởng Pháo đầu, bình phong Mã và ra Xe sớm là đủ.
P2-5 nghĩa là gì?
Pháo ở cột 2 (tính từ tay phải của người cầm quân) đi ngang sang cột 5, cột giữa. Dấu gạch ngang nghĩa là đi ngang.
Vì sao Xe ra sớm được trong cờ tướng mà không được trong cờ vua?
Vì Xe cờ tướng ở góc có đường ra ngay: tiến thẳng vài điểm trên cột của mình, hoặc chờ Mã rời chỗ rồi bình sang. Trong cờ vua, Xe bị Tốt và các quân khác chặn cho tới khi nhập thành và thế cờ mở ra.
Nên cầm Đỏ hay Đen khi mới học?
Đỏ đi trước, giống Trắng trong cờ vua. Cầm Đỏ dễ chủ động hơn, nên hợp để học.
Có khai cuộc nào không dùng Pháo đầu không?
Có nhiều, ví dụ mở đầu bằng Tốt hoặc bằng Mã. Nhưng Pháo đầu là thứ bạn sẽ gặp nhiều nhất, nên học phòng thủ nó trước.
Có nên đi Tốt đầu ở nước thứ nhất không?
Có người đi, nhưng với người mới, Pháo đầu hoặc ra Mã là lựa chọn dễ hiểu và an toàn hơn.
