Người đã chơi cờ tướng lâu năm học cờ vua nhanh hơn hẳn người chưa từng chơi cờ. Họ đã quen tính toán, quen nhìn đòn, quen giữ bình tĩnh. Nhưng chính những phản xạ đó cũng kéo theo một nhóm lỗi rất đặc trưng: lỗi của người tưởng mình đã biết.
Dưới đây là mười hai lỗi hay gặp nhất, chia theo ba nhóm: mang nhầm luật, đánh giá sai quân, và bỏ sót cơ chế cờ tướng không có.
Nhóm 1: Mang nhầm luật cờ tướng sang
Lỗi 1. Tưởng Mã bị cản chân
Mã cờ vua nhảy hình chữ L và không bao giờ bị cản, kể cả khi cả bốn ô quanh nó có quân. Người chơi cờ tướng hay bỏ sót nước Mã đối phương nhảy qua một quân tới ô bắt đôi.
Cách sửa: khi thấy Mã đối phương, đếm đủ tám ô nó có thể nhảy tới, không cần nhìn chân.
Lỗi 2. Cố dồn Vua đối phương hết nước
Trong cờ tướng, hết nước là thua. Trong cờ vua, hết nước mà không bị chiếu là hoà (pat). Đây là lỗi làm mất nhiều ván thắng nhất của người chuyển sang.
Cách sửa: trong tàn cuộc, trước khi đi, hỏi "sau nước này Vua đối phương còn ô nào không?". Nếu không còn và nước này không chiếu, đổi nước khác.
Lỗi 3. Ăn thẳng bằng Tốt
Tốt cờ tướng ăn đúng hướng nó đi. Tốt cờ vua ăn chéo và không ăn được quân trước mặt.
Lỗi 4. Để Vua ngồi giữa như Tướng trong cung
Không nhập thành, để Vua ở e1 sang trung cuộc. Trong cờ tướng Tướng giữa cung là bình thường; trong cờ vua, cột e mở ra là Vua gặp nguy.
Cách sửa: nhập thành trong khoảng mười nước đầu. Xem nhập thành cho người chơi cờ tướng.
Nhóm 2: Đánh giá sai giá trị quân
Lỗi 5. Coi Xe là quân mạnh nhất
Trong cờ vua, Hậu mạnh gần gấp đôi Xe. Người chơi cờ tướng hay đổi Hậu lấy Xe với cảm giác "đổi quân mạnh lấy quân mạnh". Xem thêm quân Hậu cho người chơi cờ tướng.
Lỗi 6. Coi Tượng là quân rẻ
Tượng cờ vua đáng khoảng ba Tốt, ngang Mã. Thói quen thí Tượng như trong cờ tướng làm mất vật chất vô ích. Xem Tượng cờ vua khác Tượng cờ tướng.
Lỗi 7. Coi Tốt là quân thí được
Tám Tốt mỗi bên và luật phong cấp khiến Tốt cờ vua quan trọng hơn Tốt cờ tướng nhiều. Mất một Tốt ở trung cuộc thường đủ để thua trong tàn cuộc.
Nhóm 3: Bỏ sót cơ chế cờ tướng không có
Lỗi 8. Quên bước hai ô của Tốt
Tốt ở hàng xuất phát đi được hai ô. Nhiều người tính Tốt đối phương cần hai nước mới tới, trong khi nó tới trong một nước và đánh quân.
Lỗi 9. Nghĩ đối phương "ăn sai luật" khi bắt tốt qua đường
Luật bắt tốt qua đường không có trong cờ tướng. Nó chỉ dùng được ngay nước sau khi Tốt đối phương đi hai ô và dừng cạnh Tốt mình. Xem Tốt cờ vua cho người chơi cờ tướng.
Lỗi 10. Không để ý hàng cuối
Tốt đối phương ở hàng bảy chỉ còn một bước là thành Hậu. Người chơi cờ tướng quen gọi Tốt ở hàng cuối là "Tốt già" và coi nhẹ nó.
Lỗi 11. Mắc bẫy chiếu hết bốn nước
Ô f7 (và f2 của Trắng) chỉ được Vua bảo vệ ở đầu ván. Hậu và Tượng cùng nhắm vào đó là chiếu hết rất nhanh.
Người chơi cờ tướng hiểu ngay bản chất của đòn này, vì nó giống cách Pháo và Xe cùng nhắm vào một điểm yếu trong cung. Cái khó chỉ là nhận ra điểm yếu đó ở f7.
Lỗi 12. Không biết Vua phải xông lên trong tàn cuộc
Tướng cờ tướng không ra khỏi cung. Vua cờ vua trong tàn cuộc phải lên giữa bàn hộ tống Tốt. Xem Vua trong tàn cuộc cờ vua.
Cách sửa cả mười hai lỗi cùng lúc: danh sách kiểm trước mỗi nước
In ra hoặc nhớ bốn câu hỏi này trong hai tuần đầu:
- Mã đối phương nhảy được tới đâu? (không có chân Mã)
- Có quân nào của mình đứng chéo trước Tốt đối phương không?
- Vua mình đã an toàn chưa, đã nhập thành chưa?
- Nếu đang dồn Vua đối phương: nó còn ô thở không?
Sau vài chục ván, bốn câu này sẽ tự chạy trong đầu, giống như người chơi cờ tướng lâu năm tự động nhìn chân Mã và mắt Tượng.
Nên luyện với ai
- Với máy ở mức dễ trên bàn cờ vua: không bị áp lực, có phần xem lại sau ván chỉ ra nước sai lớn nhất.
- Với người quen qua chơi online: mời bạn bằng đường link, không cần tài khoản.
- Bài tập chiếu hết trên trang bài tập: luyện mắt thấy đòn trong hệ luật mới.
Vì sao người giỏi cờ tướng vẫn mắc lỗi cơ bản
Có một lý do tâm lý: người đã giỏi một môn thường đi nhanh theo phản xạ, và phản xạ đó được rèn trong một hệ luật khác. Khi chơi cờ vua lần đầu, hãy cố ý đi chậm hơn bình thường trong vài chục ván, để mắt kịp kiểm tra những điều luật mới. Tốc độ sẽ trở lại khi phản xạ mới đã hình thành.
Câu hỏi thường gặp
Người giỏi cờ tướng mất bao lâu để chơi cờ vua ổn?
Tuỳ người, nhưng phần lớn người đã chơi cờ tướng tốt cần vài chục ván để hết các lỗi luật trong bài này. Sau đó, kỹ năng tính toán cũ giúp họ tiến nhanh.
Lỗi nào nguy hiểm nhất?
Lỗi pat, vì nó biến ván đã thắng thành hoà. Lỗi Mã không bị cản thì làm mất quân nhiều nhất.
Có nên chơi cờ tướng xen kẽ trong thời gian học cờ vua không?
Được, nhưng nên tách buổi. Chơi xen kẽ từng ván khi mới học dễ làm lẫn luật.
Bẫy chiếu hết bốn nước có hay gặp không?
Rất hay gặp ở người mới, cả online lẫn ngoài đời. Biết cách chặn là đủ để không bao giờ thua theo cách đó.
Kỹ năng cờ tướng nào mang sang được nhiều nhất?
Thói quen nhìn đòn chiến thuật và tính vài nước trước. Xem thêm bài tư duy chung của hai môn trong danh mục tư duy cờ.
Có nên học thuộc khai cuộc cờ vua trước không?
Chưa cần. Nắm nguyên tắc ra quân, nhập thành và tránh bẫy chiếu hết nhanh là đủ cho giai đoạn đầu.
