Trong cờ tướng, Tướng sống cả đời trong cung chín điểm, có hai Sĩ và hai Tượng đứng quanh làm lá chắn. Người chơi cờ tướng chưa bao giờ phải nghĩ "làm sao đưa Tướng về chỗ an toàn", vì luật đã giữ Tướng ở chỗ an toàn sẵn rồi.
Cờ vua thì khác. Vua đứng giữa hàng cuối, không có cung, không có Sĩ. Khi hai bên mở cột giữa, Vua ở e1 hay e8 rất dễ bị Xe và Hậu đối phương đánh thẳng. Luật cờ vua giải quyết việc này bằng một nước đặc biệt: nhập thành.
Nhập thành là gì
Nhập thành là nước đi duy nhất trong cờ vua mà hai quân cùng di chuyển trong một nước: Vua đi hai ô sang ngang về phía một Xe, rồi Xe đó nhảy qua Vua và đứng ngay cạnh, phía bên kia.
- Nhập thành cánh ngắn (phía Vua): Vua trắng e1 → g1, Xe h1 → f1. Ký hiệu O-O.
- Nhập thành cánh dài (phía Hậu): Vua trắng e1 → c1, Xe a1 → d1. Ký hiệu O-O-O.
Bên Đen làm tương tự trên hàng 8.
Nếu so với cờ tướng: nhập thành giống như tự xây một cái cung cho Vua ở góc bàn. Ba Tốt f, g, h đứng trước Vua đóng vai trò gần giống Sĩ Tượng, còn Xe được đưa ra giữa để hoạt động.
Năm điều kiện để được nhập thành
Đây là phần người mới hay nhầm nhất. Được nhập thành khi cả năm điều kiện sau đúng:
- Vua chưa đi lần nào từ đầu ván, kể cả đi rồi quay về.
- Xe dùng để nhập thành chưa đi lần nào. Xe kia đã đi thì vẫn nhập được về phía Xe chưa đi.
- Không có quân nào đứng giữa Vua và Xe đó.
- Vua đang không bị chiếu ngay lúc nhập thành.
- Vua không đi qua và không dừng ở ô bị quân đối phương khống chế.
Điều kiện thứ năm chỉ nói về đường đi của Vua, không nói về Xe. Khi nhập thành cánh dài, ô b1 bị khống chế vẫn nhập được, vì Vua chỉ đi e1 → d1 → c1, còn Xe mới là quân đi qua b1.
Một điều hay bị hiểu sai: từng bị chiếu không làm mất quyền nhập thành. Nếu Vua bị chiếu và bạn chặn bằng một quân khác, Vua không di chuyển, thì sau đó vẫn nhập thành được. Chỉ khi Vua di chuyển để thoát chiếu thì quyền nhập thành mới mất vĩnh viễn.
Vì sao cờ tướng không cần nhập thành
Nhìn từ phía người chơi cờ tướng, sự khác nhau nằm ở ba điểm:
- Cung giữ Tướng ở trung tâm hàng cuối. Cờ vua không giới hạn Vua, nên phải có cách đưa Vua ra khỏi cột giữa, nơi hay bị mở.
- Sĩ và Tượng là quân phòng thủ bẩm sinh. Trong cờ vua, Tượng là quân tấn công tầm xa và đi khắp bàn; không có quân nào sinh ra chỉ để giữ Vua.
- Luật Tướng đối mặt. Trong cờ tướng, hai Tướng không được nhìn thẳng nhau, nên chính Tướng cũng tham gia kiểm soát cột giữa. Trong cờ vua, hai Vua chỉ không được đứng sát nhau.
Vì vậy, cảm giác "Tướng đứng yên là an toàn" của người chơi cờ tướng phải đổi thành "Vua ở giữa là nguy hiểm, cần nhập thành sớm".
Nên nhập thành lúc nào
Nguyên tắc chung cho người mới:
- Nhập thành trong khoảng mười nước đầu, sau khi đã ra Mã và Tượng ở phía định nhập.
- Nhập thành trước khi cột giữa bị mở. Khi Tốt e và Tốt d đã đổi hết, Vua ở e1 rất nguy hiểm.
- Cánh ngắn nhanh hơn (chỉ cần dọn Mã và Tượng) và thường an toàn hơn với người mới.
- Cánh dài cần dọn thêm Hậu, Vua đứng ở c1 hơi xa góc hơn, nhưng Xe ra ngay cột d. Nhập thành khác cánh với đối phương thường dẫn tới ván hai bên cùng đẩy Tốt tấn công Vua nhau.
Những lỗi người chơi cờ tướng hay mắc
Không nhập thành vì "Vua vẫn ổn"
Thói quen từ cờ tướng khiến nhiều người để Vua ở e1 tới tận trung cuộc. Khi Hậu và Xe đối phương đã lên, cột e mở ra là quá muộn.
Đi Vua một ô để "tránh" rồi mất quyền nhập thành
Trong cờ tướng, Tướng đi ngang một điểm trong cung là chuyện bình thường. Trong cờ vua, Vua bước một ô là mất quyền nhập thành mãi mãi. Nếu phải đi Vua, hãy biết mình đang đánh đổi điều gì.
Đẩy Tốt trước Vua sau khi nhập thành
Ba Tốt f, g, h trước Vua đã nhập thành là "Sĩ Tượng" của nó. Đẩy chúng lên sớm giống như tự đưa Sĩ Tượng ra khỏi cung. Có lúc cần đẩy, ví dụ h3 để Vua có ô thở, nhưng đừng đẩy chỉ vì không biết đi gì.
Nhập thành "bằng tay" sai thứ tự
Trên bàn cờ thật, luật thi đấu yêu cầu chạm Vua trước, đi Vua hai ô, rồi mới đi Xe. Chạm Xe trước có thể bị coi là đi Xe, và nước nhập thành không được tính. Khi chơi online thì chỉ cần kéo Vua hai ô, máy tự đặt Xe.
Luyện thế nào
- Chơi mười ván với máy trên bàn cờ vua của trang, tự đặt luật: nhập thành trước nước thứ mười.
- Sau mỗi ván, xem lại: Vua có bị chiếu ở giữa bàn lần nào không? Nếu có, mình đã nhập thành muộn ở đâu?
- Khi đã quen, thử vài ván nhập thành cánh dài để cảm nhận sự khác biệt.
Câu hỏi thường gặp
Có được nhập thành khi Xe đang bị tấn công không?
Được. Luật chỉ cấm Vua bị chiếu, đi qua hoặc dừng ở ô bị khống chế. Xe bị tấn công không ảnh hưởng.
Đã bị chiếu một lần thì còn nhập thành được không?
Còn, miễn là lúc đó bạn thoát chiếu bằng cách chặn hoặc ăn quân chiếu chứ không đi Vua.
Nhập thành có giống Tướng đi trong cung không?
Không hẳn. Nhập thành là một nước đặc biệt, chỉ dùng được một lần mỗi ván, để đưa Vua tới góc và đưa Xe ra. Tướng cờ tướng đi trong cung bao nhiêu lần cũng được.
Nhập thành cánh nào tốt hơn?
Với người mới, cánh ngắn thường đơn giản và an toàn hơn. Cánh dài hợp khi muốn tấn công ngược cánh.
Máy có cho nhập thành sai luật không?
Không. Khi chơi online, nếu điều kiện chưa đủ thì Vua không đi được hai ô, bạn sẽ biết ngay.
Có thể nhập thành với Xe đã phong cấp không?
Không. Xe có được từ phong cấp chưa bao giờ ở góc ban đầu nên không dùng để nhập thành.
